Antalya ve çevresi, tarih boyunca Anadolu’nun en zengin kültürel bölgelerinden biri olmuştur.
Tekeoğulları Beyliği döneminden itibaren özgün kimliğini koruyan bu topraklar, yüzyıllar içinde halk oyunları ve müzikleriyle büyük bir kültürel derinlik kazanmıştır. Cumhuriyet öncesi dönemde Teke Sancağı olarak anılan bölge, bugün hâlâ Teke Yöresi adıyla tanınmaktadır.
Burdur, Isparta, Denizli, Muğla, Afyon ve Antalya illerini içine alan bu geniş coğrafyada, benzer ezgiler ve figürler paylaşılır. Hatta Mersin’in Silifke ve Mut ilçelerinde bile bu oyunların izleri görülmektedir. Yörenin doğusunda Konya Bozkır oyunları ve Anamur-Silifke oyunları etkisini gösterirken, batı kesimlerinde Zeybek geleneği ve Teke Zortlatması öne çıkar.
Antalya Yöresinde Görülen Halk Oyunları
Antalya halk oyunları; cesaret, zarafet, çeviklik ve dayanışma gibi Anadolu insanının ruhunu yansıtan temalarla doludur. Bu oyunlar yalnızca bir dans değil, aynı zamanda bir yaşam biçimidir.
Zeybek Oyunları: Onurun ve Yiğitliğin Dansı
Zeybek oyunları, Antalya ve çevresinde farklı biçimlerde icra edilse de hepsi ortak bir duyguda birleşir: Asalet ve cesaret. Bu oyunlar, Teke Yöresi’nin karakteristik özelliklerini taşıyan ritmik yapıları ve figürleriyle dikkat çeker.
1. Teke Zeybeği
Teke Zeybeği, Ege’den Akdeniz’e uzanan, 9/8’lik ölçüde çalınan en hızlı zeybek türlerinden biridir. Bu oyunda çeviklik ve ritmik zarafet ön plandadır. En bilinen ezgileri arasında Sarı Zeybek, Şu Dirmilin Çalgısı, Haymanalı ve Kozağaç Zeybeği yer alır.
2. Ağır Zeybekler
Ağır Zeybek oyunları, sağlam duruşu, ağır adımları ve yiğitliği simgeler. 9/2’lik veya 9/4’lük ritimlerde icra edilir. Alyazma, Çay Benim Çeşme Benim, Gölhisar, Tefenni ve Kaz Ahmet bu kategorideki önemli oyunlardır.
3. Kıvrak Zeybekler
Daha hızlı tempoda oynanan bu tür, parmak şıklatma, diz vurma ve topuk hareketleriyle dikkat çeker. Serenler Zeybeği ve Bucak Serenleri, bölgedeki en bilinen kıvrak zeybek örneklerindendir.
4. Kırık Zeybekler
Kırık Zeybek türü, adını diz kırma ve eğilip-bükülme figürlerinden alır. Karaağaç, Sarı Zeybek, Kırık Tavas, Osman Efe ve Hörü Gelin oyunları bu gruba aittir.
Teke Zortlatması: Yörenin En Hareketli Oyunu
Teke Zortlatması, 9/16’lık ölçüsüyle icra edilen, enerjisi yüksek bir halk oyunudur. Adını, keçi ve tekelerin sıçrama hareketlerinden aldığı düşünülür. Bu oyun, hızlı ritmiyle seyirciyi büyüler. Öne çıkan ezgileri arasında Cemilem, Yayla Yolları, Antalya’nın Mor Üzümü, Kezban Yenge, Ovalar Ovalar ve Sarı Zeybek bulunur.
Dimidan (Sallama): Kadınların Zarif Dansı
Dimidan, genellikle kadınlar tarafından tef eşliğinde oynanan zarif bir halk oyunudur. İbradı ve Akseki çevresinde “Sallama” adıyla bilinir. Dönme, salınım ve el hareketleriyle kadın zarafetinin en güzel örneklerinden biridir.
Sektirme: Ritmik Uyumun Dansı
9/8’lik ritimde oynanan Sektirme, ayak vurma ve sekme hareketleriyle dikkat çeker. Genellikle zeybek türleri içinde değerlendirilir. Oyuncuların ritmik uyumu, topluluk ruhunu yansıtır.
Mengi: İnançla Dans Eden Gelenek
Mengi, özellikle Antalya’nın Alevi köylerinde görülen bir halk oyunudur. Semah figürlerine benzeyen hareketler içerir, ancak daha kıvrak ve serbest bir şekilde oynanır. Düğünlerde, cemlerde ve toplumsal eğlencelerde icra edilir. Mengi, hem dini bir derinliği hem de sanatsal bir estetiği aynı anda taşır.
Bugün Antalya’nın dört bir yanında, bu oyunlar hâlâ yaşamaktadır. Halkın belleğinde yer etmiş ezgiler, yüzyıllardır aynı coşkuyla söylenir, aynı gururla oynanır.
