Karadeniz Bölgesi’nin bu en büyük yerleşim merkezi, asırlar boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış ve her birinden ayrı bir kültürel miras devralmıştır. Kentin bugünkü adının nereden geldiğine dair yürütülen tartışmalar ve ortaya atılan teoriler, tarihçiler ile dil bilimciler arasında hala popülerliğini koruyan bir konu başlığıdır. Antik çağlardan bu yana stratejik konumu nedeniyle sürekli ilgi odağı olan bölge, isim kökeni bakımından hem dini metinlerde hem de mitolojik anlatılarda kendine yer bulmuştur. Samsun isminin etimolojik kökenine dair sunulan farklı yaklaşımlar, şehrin sadece yerel bir merkez değil aynı zamanda küresel bir medeniyet kavşağı olduğunu kanıtlar niteliktedir.
İbrani Lider Samson Ve Efsanelerin İzindeki Tarih
Şehrin ismine dair en çok konuşulan ve ilgi çeken teorilerden biri, antik dönemin güçlü figürlerinden biri olan İbrani lider Samson ile ilişkilendirilmesidir. Efsaneye göre olağanüstü güçleriyle tanınan ve tarihi anlatılarda önemli bir yere sahip olan Samson, Karadeniz’in bu verimli kıyılarına kadar uzanan bir yolculuğa çıkmıştır. Bu görüşü savunan araştırmacılar, Samson’un bu bölgede bir yerleşim yeri kurduğunu ve kurduğu kente kendi ismini verdiğini iddia etmektedirler. Zaman içerisinde dillerin uğradığı fonetik değişimler ve halk arasındaki telaffuz farklılıkları neticesinde Samson isminin Samsun formuna dönüştüğü düşünülmektedir. Bu teori her ne kadar somut arkeolojik kanıtlarla %100 desteklenmese de bölgenin antik çağdaki uluslararası hareketliliğini ve farklı kültürlerin buraya ulaşma ihtimalini vurgulaması açısından büyük bir öneme sahiptir. Karadeniz sahil hattının antik dünyada ne kadar geniş bir etki alanına sahip olduğunu gösteren bu anlatı, kentin ismindeki mistik havayı da güçlendirmektedir.
Nuhun Oğlu Sam Ve Kutsal Metinlerdeki İsim Bağlantısı
Bir diğer yaygın ve geleneksel görüş ise Samsun isminin kökenini çok daha eski ve kutsal bir geçmişe dayandırmaktadır. İslam ve diğer semavi dinlerde önemli bir yeri olan Hz. Nuh’un oğullarından Sam’ın ismiyle kurulan bu bağ, şehrin kökenini adeta insanlık tarihinin başlangıç dönemlerine kadar götürmektedir. Bu tezi savunanlar, Nuh Tufanı sonrasında insanlığın yeniden yeryüzüne dağılma sürecinde Sam ve soyunun Karadeniz kıyılarına yerleştiğine inanmaktadır. Bölgeye verilen ismin doğrudan Sam’dan türetildiği ve Sam’ın yurdu veya Sam’ın şehri anlamına gelecek şekilde evrildiği ifade edilmektedir. Bu tür köken açıklamaları genellikle Orta Çağ İslam coğrafyacıları ve Osmanlı dönemi vakanüvisleri tarafından da sıkça dile getirilmiştir. Şehrin ismindeki bu kutsal atıf, yerel halk arasında kente verilen manevi değeri artırırken, Samsun’un köklü bir aile geleneğine ve kadim bir soya dayandığı algısını pekiştirmektedir.
Amisos Antik Kentinden Günümüz Samsununa Geçiş
Samsun’un isim kökenini sadece efsanelerle değil aynı zamanda somut tarihsel verilerle incelediğimizde karşımıza Amisos adı çıkmaktadır. Milattan önce yaklaşık 6. yüzyılda Miletli kolonistler tarafından kurulan ve bölgenin en önemli liman kenti haline gelen Amisos, bugünkü Samsun’un temellerini oluşturmaktadır. Helenistik ve Roma dönemlerinde bu isimle anılan şehir, Bizans döneminde de stratejik önemini korumuştur. Dil bilimciler, Samsun isminin aslında bu antik ismin başına gelen eklerle dönüştüğünü savunmaktadır. Özellikle Orta Çağ Yunancasında şehre gidilen yönü belirtmek amacıyla kullanılan ifadelerin zamanla kalıplaştığı ve Amisos kelimesinin halk ağzında yuvarlanarak Samsun halini aldığı belirtilmektedir. Bu süreç, Anadolu’daki pek çok şehrin isim dönüşüm hikayesiyle benzerlik göstermektedir. Amisos’tan Samsun’a uzanan bu dilsel yolculuk, kentin hem antik dünya ile bağını koparmadığını hem de Türk-İslam kimliğiyle nasıl harmanlandığını ortaya koyan en bilimsel yaklaşımlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Etimolojik Dönüşüm Ve Kültürel Mirasın Korunması
Samsun isminin üzerindeki bu gizem perdesi, aslında kentin ne kadar zengin bir kültürel katmana sahip olduğunun en net göstergesidir. İster İbrani efsanelerine dayansın ister kutsal kitaplardaki Sam isminden türesin, isterse antik Amisos’un evrilmiş hali olsun; Samsun her daim bölgenin parlayan yıldızı olmayı başarmıştır. İsmin kökenine dair bu farklı bakış açıları, şehrin sadece bir toprak parçası değil aynı zamanda insanlık tarihinin ortak bir mirası olduğunu hatırlatmaktadır. Günümüzde modern bir büyükşehir olan Samsun, isminde saklı olan bu binlerce yıllık hikayeyi mimarisinde, müzelerinde ve kültürel etkinliklerinde yaşatmaya gayret etmektedir. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin kendi dillerinde şekillendirdiği bu isim, bugün Karadeniz’in en güçlü kenti olarak dünya haritasında yerini korumaktadır. Kentin geçmişine dair yapılan her yeni araştırma, aslında Samsun’un isminin ardındaki o derin ve heyecan verici geçmişi biraz daha aydınlatarak gelecek nesillere aktarmamızı sağlamaktadır.