Antalya'nın tarihi ve kültürel zenginliğinin en önemli simgelerinden biri olan Müsellim Camii ve Kütüphanesi, Elmalı Mahallesi'nde adeta bir anıt gibi yükseliyor. XVIII. yüzyılın sonlarına tarihlenen bu çift yapı kompleksi, sadece çarpıcı mimari estetiğiyle değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin Teke Sancağı'ndaki idari ve kültürel gücüne tanıklık etmesiyle de büyük bir değere sahiptir.
Tekeoğulları'nın İmzası: Hacı Mehmed Ağa ve İdari Güç
Müsellim Camii'nin inşa hikayesi, bölgenin güçlü ve etkili ailesi olan Hacı Osmanoğulları (ya da bilinen adıyla Tekelioğulları) ile doğrudan ilişkilidir. Cami, 1796 yılında bu ailenin önde gelen ismi Hacı Mehmed Ağa tarafından yaptırılmıştır.
Hacı Mehmed Ağa, sadece hayırsever bir zat değil, aynı zamanda bölgenin önemli bir idarecisiydi. 1794'te Teke Sancağı'na mütesellim (yönetici) olarak atanan Ağa, 1812'deki vefatına kadar bu görevini sürdürdü. Caminin bulunduğu Elmalı Mahallesi'ndeki Kışla Han Çarşısı'nın hemen yanındaki bu eser, Tekelioğulları ailesinin Antalya'daki siyasi, kültürel ve mimari etkisinin somut bir göstergesidir.
Barok Dokunuşlarla Bezenmiş Osmanlı Zarafeti
Yaklaşık 10×10 metrelik kare plan üzerine kurulu Müsellim Camii, tek kubbeli harim (ana ibadet alanı) ile örtülüdür. Kubbe, sekizgen bir kasnak üzerine oturtulmuş ve geçişler etkileyici tromplarla sağlanmıştır.
Caminin mimarisi ve süslemeleri, yapıldığı dönemin sanatsal eğilimlerini yansıtan benzersiz detaylara sahiptir. Dış cephede ve iç mekânda Barok ve natüralist süsleme öğeleri ustaca bir araya getirilmiştir. İç mekân, özellikle kobalt mavisi ve turkuaz tonlarındaki çinilerle ve renkli camlarla bezenmiş alçı şebekeli pencerelerle görsel bir şölen sunar. Yapı, zaman içinde 1950'li ve 1990'lı yıllarda Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. 2005'teki temizlik çalışmaları ise, kubbe altındaki orijinal kalem işi bezemelerin yeniden gün yüzüne çıkmasını sağlamıştır.
Sessizliğin Bilgelik Yuvası: Hacı Mehmed Ağa Kütüphanesi
Caminin güneybatı köşesine bitişik olarak inşa edilen ve mimari olarak camiden farklılık gösteren kare planlı kütüphane, Hacı Mehmed Ağa'nın eğitime ve kültüre verdiği önemi gösteren en somut mirastır. Moloz taş kullanılarak inşa edilen ve kubbeyle örtülen bu yapı, cami kompleksiyle bütünleşen bir kültür merkezidir.
Vakfiye kayıtlarına göre 1789 yılına tarihlenen kütüphane, bünyesinde barındırdığı 589 ciltlik kitap koleksiyonu ile dönemin önemli bilgi birikimini barındırmıştır. Günümüzde bu koleksiyonun bir kısmı, Antalya'nın önemli kültür hazinelerinden Tekelioğlu İl Halk Kütüphanesi'nde titizlikle muhafaza edilmektedir.
Yıllarca ihmal edilen kütüphane binası, Cumhuriyet döneminde Antalya Müzesi'nin kurucusu Süleyman Fikri Erten'in gayretleriyle 1924'te müzeye devredilmiştir. Günümüzde ise bu tarihi yapı, Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Satış Merkezi olarak halkın hizmetine sunulmaktadır.
Müsellim Camii ve Kütüphanesi, Antalya'nın kalbinde yer alan, hem ibadet hem de bilgi merkezi olarak yüzyıllardır yaşayan bir kültürel mirastır. Bu anıt yapılar, Osmanlı mimarisinin zarafetini, yerel idarenin gücünü ve kültürel mirasın korunma bilincini bir arada temsil eden, tarihseverler için vazgeçilmez bir ziyaret noktasıdır.