Anadolu’nun orta yerinde yüzyıllar boyunca bağımsızlık mücadelesi veren ve Türk diline olan bağlılığıyla tarihe damga vuran Karaman şehri köklerini derin bir Türkmen geleneğinden almaktadır. Bölgenin bugünkü kimliğini oluşturan en temel unsur olan Karamanoğulları Türkmen Beyliği yaklaşık olarak iki buçuk asır boyunca bu topraklarda hüküm sürmüş ve Osmanlı İmparatorluğu ile rekabet edebilecek düzeyde bir güç odağı haline gelmiştir. On üçüncü yüzyılın ortalarından on beşinci yüzyılın sonlarına kadar devam eden bu hakimiyet süreci sadece siyasi bir yapı değil aynı zamanda kültürel bir devrim niteliği taşımaktadır. Selçuklu Devleti’nin zayıflamasıyla ortaya çıkan bu beylik Oğuzların en köklü kollarından birine dayanarak Anadolu’daki varlığını meşrulaştırmıştır.
Oğuzların Avşar Boyundan Gelen Soy Ağacı
Karamanoğulları ailesinin soyu Türk milletinin temel taşı olan yirmi dört Oğuz boyundan birine yani Avşar boyuna dayanmaktadır. Bu köklü silsile içerisinde yer alan Ahmet Sadettin Bey döneminde belirginleşmeye başlayan idari yapı daha sonra oğlu Nuri Sofu Bey ile birlikte bir beylik çekirdeğine dönüşmüştür. Avşar boyunun karakteristik özelliği olan savaşçı yapı ve devlet kurma iradesi bu sülalenin her ferdinde kendini göstermiştir. Nuri Sofu Bey sadece askeri bir lider değil aynı zamanda bölgedeki sosyal yapıyı şekillendiren manevi bir rehber olarak da kabul edilmektedir. Bu temel üzerinden yükselen beylik zamanla Larende merkezli bir güç merkezine dönüşerek Türkmen aşiretlerinin birleştiği bir sancak haline gelmiştir.
İki Yüz Otuz Yedi Yıllık Bağımsızlık Mücadelesi
Beyliğin resmi kuruluş yılı olarak kabul edilen on iki yüz elli yıllarından itibaren başlayan süreç on dört yüz seksen yedi yılına kadar kesintisiz bir şekilde devam etmiştir. Tam iki yüz otuz yedi yıl süren bu dönem Anadolu tarihindeki beylikler döneminin en uzun ve en istikrarlı süreçlerinden biridir. Karamanoğulları hakimiyetlerini Torosların eteklerinden İç Anadolu’nun içlerine kadar genişletmiş ve zaman zaman başkent Konya’yı da ele geçirerek Selçuklu mirasının tek varisi olduklarını iddia etmişlerdir. Osmanlı Devleti’nin Rumeli’ye yöneldiği dönemlerde arkadaki en büyük güç dengesi olan Karaman beyleri her fırsatta kendi bağımsızlıklarını korumak adına büyük savaşlara ve diplomatik manevralara girişmişlerdir. Bu uzun soluklu direniş bölgedeki halkın aidiyet duygusunu güçlendirmiş ve Karaman isminin bir şehirden ziyade bir kimlik haline gelmesini sağlamıştır.
Türk Dilinin Resmiyet Kazandığı Kültürel Dönem
Karaman kökenini incelerken siyasi tarihten çok daha önemli bir dönemeç olan dil bilincine de değinmek gerekmektedir. Karamanoğlu Mehmet Bey’in meşhur fermanı ile çarşıda pazarda ve devlet dairesinde Türkçeden başka dil konuşulmayacağını ilan etmesi beyliğin Türkmen kökenlerine olan sadakatinin en büyük ispatıdır. O dönemde saray dillerinin Farsça ve Arapça etkisinde olduğu bir coğrafyada bu çıkış halkın öz kimliğine dönmesini sağlamıştır. Bu dil devrimi Karaman’ın sadece bir yerleşim yeri değil aynı zamanda Türk kültürünün savunma kalesi olduğunu göstermektedir. Şehrin bugünkü sosyal yapısında hala hissedilen o kendine has kültürel doku yedi yüz yıl önce atılan bu sağlam temellerin bir uzantısıdır.
Anadolu Coğrafyasında Karaman Kimliğinin Dönüşümü
Fatih Sultan Mehmet döneminde kesin olarak Osmanlı topraklarına katılan Karaman bölgesi beylik döneminden miras kalan idari disiplini ve Türkmen ruhunu hiçbir zaman kaybetmemiştir. Avşar boyunun getirdiği yerleşim kültürü bölgedeki tarım düzeninden mimari eserlere kadar her alana nüfuz etmiştir. Karaman bugün de geçmişteki bu asil soyun ve uzun süren beylik döneminin hatıralarını bünyesinde barındırmaktadır. Şehirdeki hanlar hamamlar ve camiler Karamanoğlu mimarisinin zarafetini taşırken bölge insanının misafirperverliği ve geleneklerine bağlılığı da Nuri Sofu Bey’den gelen o kadim Türkmen terbiyesinin bir yansımasıdır. Geçmişten bugüne süzülüp gelen bu zengin miras Karaman’ı Anadolu’nun sıradan bir kenti olmaktan çıkarıp tarihsel bir hafıza merkezi konumuna getirmektedir.