Anadolu’nun güneydoğusunda, verimli toprakları ve stratejik konumuyla binlerce yıldır insanlığın yerleşim merkezlerinden biri olan Kahramanmaraş, sadece bugünkü adıyla değil, tarihin tozlu sayfalarında gizlenmiş farklı isimleriyle de büyük bir öneme sahiptir. Modern kentin temellerinin atıldığı antik dönemlerden bu yana bölge, farklı medeniyetlerin egemenliği altına girmiş ve her bir uygarlık kente kendi dilinde bir kimlik kazandırmıştır. Bugün Kahraman unvanıyla taçlandırılan bu kadim şehrin kökenine inildiğinde, karşımıza Hititlerin güçlü devlet yapısı ve Asurların geniş ticaret ağları çıkmaktadır. Arkeolojik kazılar ve çivi yazılı tabletler, kentin isminin binlerce yıllık evrimini gün ışığına çıkarırken, bu isimlendirmelerin sadece birer kelime değil, aynı zamanda o dönemdeki siyasi ve askeri gücün birer yansıması olduğunu göstermektedir. Şehrin tarihsel kimliğini anlamak, Anadolu’nun kadim geçmişine dair en önemli kapılardan birini aralamak anlamına gelmektedir.
Hitit İmparatorluğu Döneminde Gurgum Krallığı Ve Bölgesel Kimlik
Milattan önce ikinci bin yıla dayanan veriler incelendiğinde, Anadolu’nun en büyük siyasi otoritelerinden biri olan Hititlerin bu coğrafyada derin izler bıraktığı görülmektedir. Hitit Devleti'nin hüküm sürdüğü dönemlerde ve özellikle imparatorluğun yıkılmasının ardından ortaya çıkan Geç Hitit Devletleri sürecinde, Maraş bölgesi "Gurgum" ismiyle anılmaktaydı. Gurgum, o dönemde kenti merkez alan bir krallığın adıydı ve bölgedeki yerleşim yerlerini kapsayan genel bir idari tanım olarak kullanılıyordu. Hitit hiyeroglif yazıtlarında bu krallığın yöneticilerinden ve kentin sınırlarından sıkça bahsedilmektedir. Gurgum ismi, kentin o dönemdeki askeri ve tarımsal potansiyelini simgeleyen bir kavram olarak tarihe not düşülmüştür. Bu isim, bölgenin sadece bir durak noktası olmadığını, aksine kendi başına bir siyasi güç merkezi olduğunu kanıtlayan en eski ve en önemli belgeler arasında yer almaktadır.
Asur Kaynaklarında Geçen Markaji Tanımı Ve Sargon Dönemi Yazıtları
Hititlerden sonra bölgedeki hakimiyet mücadelesine dahil olan ve Mezopotamya’dan Anadolu içlerine kadar uzanan bir imparatorluk kuran Asurlular, kentin ismini kendi dillerine uygun şekilde yeniden şekillendirmişlerdir. Asur kralları tarafından tutulan yıllıklar ve fetih kayıtları, kentin isminin "Markaji" olarak geçtiğini doğrulamaktadır. Özellikle Asur tarihinin en güçlü hükümdarlarından biri olan Sargon’un dönemine ait Boğazköy yazıtları, bu isimlendirme için en temel kaynak niteliğindedir. Markaji, Asur ordularının sefer güzergahları üzerinde bulunan stratejik bir kale kenti tanımlamak amacıyla kullanılmıştır. Bu kayıtlar, kentin isminin sadece yerel bir kullanım olmadığını, o dönemin dünya ticaretini ve siyasetini yönlendiren dev imparatorlukların resmi yazışmalarına girecek kadar büyük bir öneme sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Markaji ismi, modern Maraş isminin fonetik olarak ilk atası sayılmaktadır.
Antik Kent İsimlerinin Fonetik Evrimi Ve Maraş Kelimesine Dönüşüm
Tarihsel süreçte Markaji isminin zamanla uğradığı değişimler, bölgeye gelen yeni halkların dilleriyle harmanlanarak bugünkü halini almıştır. Antik dönemin sonlarına doğru ve Orta Çağ başlarında kentin ismi farklı kaynaklarda Maraj, Marassı ve Mer’aş gibi varyasyonlarla karşımıza çıkmaktadır. Dil bilimciler, Markaji kelimesindeki köklerin zamanla yumuşayarak ve ses değişimlerine uğrayarak Arapça ve Farsça kaynaklarda Mer’aş şekline evrildiğini belirtmektedir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kentin bu köklü geçmişi korunmuş ve isim Maraş olarak sadeleşerek günümüze kadar ulaşmıştır. İsimdeki bu direnç, kentin binlerce yıldır aynı coğrafi noktada, aynı stratejik önemi koruyarak varlığını sürdürdüğünün en somut göstergesidir. Bir ismin Hitit hiyerogliflerinden modern Türkçe tabelalara kadar uzanan bu yolculuğu, kentin tarihsel sürekliliğini temsil etmektedir.
Arkeolojik Bulguların Işığında Şehrin Kadim Geçmişinin Korunması
Kahramanmaraş ve çevresinde yürütülen kazı çalışmalarında bulunan aslan heykelleri, dikili taşlar ve tabletler, Gurgum ve Markaji dönemlerine ait sanatsal ve kültürel zenginliği belgelemektedir. Bu eserler üzerindeki yazılar, kentin sadece bir isimden ibaret olmadığını, gelişmiş bir bürokrasiye, sanata ve ticari hukuka sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Bugün Maraş Müzesi’nde sergilenen Geç Hitit dönemine ait buluntular, kentin antik ismini taşıyanların yaşam tarzlarına dair eşsiz ipuçları sunmaktadır. Bu tarihsel mirasa sahip çıkılması, kentin gelecekteki turizm potansiyeli ve kültürel kimliği açısından hayati önem taşımaktadır. Antik çağın Gurgum'u, Asur'un Markaji'si ve bugünün Kahramanmaraş'ı, Anadolu’nun değişmeyen bir parçası olarak tarih sahnesindeki yerini her daim korumaktadır.