Şehrin kimliğini oluşturan en temel unsur, kuşkusuz içinden geçen ve şehre hayat veren akarsuyudur. Tarih boyunca medeniyetlerin can damarı olan bu su yolu, kente sadece ekonomik bir güç sağlamakla kalmamış, aynı zamanda isminin de kaynağı olmuştur. Günümüzde Bartın Irmağı olarak bildiğimiz bu su kütlesi, antik dönem metinlerinde ve haritalarında çok daha farklı ve mistik bir adla anılmaktadır. Bu ismin dönüşüm süreci, bölgeye hakim olan imparatorlukların dillerindeki ses değişimleriyle şekillenmiş ve nihayetinde bugünkü fonetik yapısına kavuşmuştur.
Parthenios Irmağından Parthenia Şehrine Uzanan İsim Dönüşümü
Antik çağ coğrafyacılarının notlarında ve Roma dönemine ait belgelerde, bugünkü Bartın Irmağı için Parthenios ismi kullanılmaktaydı. Parthenios kelimesi, o dönemin inanç dünyasında ve dil yapısında oldukça prestijli bir anlam taşıyordu. Romalılar bölgeye hakim olduklarında, nehrin kıyısında kurulan yerleşim birimine bu akarsuyla bağlantılı olarak Parthenia adını verdiler. Nehrin ismi zamanla halk arasındaki söyleyiş kolaylıkları, dilin evrimi ve bölgeye yerleşen farklı kavimlerin etkisiyle değişime uğradı. Parthenia kelimesi yüzyıllar içerisinde ses düşmeleri ve yerel ağızların dokunuşlarıyla önce Parthen, ardından ise bugünkü hali olan Bartın şekline dönüştü. Bu isim değişikliği aslında kentin sadece adının değil, aynı zamanda geçirdiği kültürel evrelerin de birer yansıması olarak kabul edilmektedir.
Paphlagonia Bölgesinin Antik Şehirleri Ve Bartın Sınırları
Bartın'ın tarihi derinliği incelendiğinde, antik dönemin ünlü Paphlagonia bölgesi içerisinde yer aldığı görülmektedir. Bu bölge, Karadeniz sahil şeridinde stratejik öneme sahip pek çok önemli yerleşime ev sahipliği yapmaktaydı. Bugün Bartın'ın birer parçası olan Amasra, Kurucaşile ve Çakraz gibi mevkiler, antik dünyada Sesamos, Kromna ve Erythinoi isimleriyle biliniyordu. Bu antik kentler, deniz ticaretinin ve askeri stratejinin merkezi konumundaydı. Özellikle Sesamos, yani bugünkü Amasra, Fenikelilerden Romalılara kadar pek çok uygarlığın gözbebeği olmuş bir liman kentiydi. Bartın'ın günümüzdeki idari sınırları, aslında bu kadim uygarlıkların mirasını tek bir çatı altında toplamaktadır. Bu yerleşim yerleri arasındaki bağlantılar, antik dönemden bu yana bölgenin sosyal ve ekonomik dokusunu canlı tutan ana unsurlar olmuştur.
Roma Dönemi Ve Parthenia Yerleşiminin İdari Önemi
Roma İmparatorluğu'nun Anadolu topraklarındaki yayılımı sırasında Bartın Irmağı ve çevresi, lojistik açıdan vazgeçilmez bir nokta haline gelmiştir. Romalıların nehre Parthenius demesi rastgele bir tercih değil, bölgenin mitolojik ve coğrafi özelliklerine duyulan saygının bir ifadesiydi. Nehir kıyısında inşa edilen Parthenia şehri, iç kesimlerdeki ürünlerin limanlara ulaştırılmasında kilit bir rol üstleniyordu. Roma mühendisliğinin ve idari yapısının izleri, bölgedeki kalıntılarda ve yerleşim planlarında hala kendisini hissettirmektedir. Bu dönemde Parthenia, sadece bir nehir kenti değil, aynı zamanda Roma'nın Karadeniz politikasında güvenli bir liman ve ikmal noktası olarak tescillenmiştir. Şehrin o dönemdeki bu güçlü konumu, isminin kalıcı olmasını ve binlerce yıl boyunca unutulmadan farklı formlarda yaşamasını sağlamıştır.
Kültürel Süreklilik Ve Bartın İsminin Modern Kimliği
Bartın, adını aldığı nehirle olan bağını hiçbir zaman koparmamış bir şehirdir. Geçmişten günümüze taşınan bu isim, kentin genetik kodlarında saklı olan su kültürünün bir nişanesidir. Bugün Bartın dendiğinde akla gelen sadece bir coğrafi bölge değil, aynı zamanda binlerce yıllık bir tarihsel birikimdir. Antik çağın Parthenios'u, bugünün Bartın'ı olarak hala aynı coşkuyla akmaya ve şehri beslemeye devam etmektedir. Kentin modern kimliği, bu kadim kökler üzerine inşa edilmiş olup, her bir ilçesinde ve sokağında eski uygarlıkların fısıltılarını barındırmaktadır. Bartın'ın ismini nereden aldığı sorusu, aslında kentin doğaya ve tarihe ne kadar sıkı bağlarla tutunduğunun en somut cevabıdır. Bu isim, bir yerleşim yerinden ziyade, üzerinde yaşayan insanların geçmişe olan saygısını ve geleceğe taşıdığı bu eşsiz mirası simgelemektedir.